Koniec okresu przejściowego w systemie kaucyjnym; w 2026 r. więcej nowych opakowań w sklepach
Z 2025 rokiem zakończył się okres przejściowy dla producentów działających w systemie kaucyjnym; tym samym w 2026 roku można spodziewać się w sklepach większej liczby napojów w nowych butelkach i puszkach, za które trzeba zapłacić 50 gr lub 1 zł kaucji. Można ją odzyskać po zwrocie opakowania.
Od początku października w Polsce działa system kaucyjny, co oznacza, że do części napojów w butelkach plastikowych, metalowych puszkach i szklanych butelkach wielorazowego użytku doliczana jest kaucja, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. Kaucja wynosi 50 groszy w przypadku butelek plastikowych i puszek, a 1 zł w przypadku wielorazowych butelek szklanych.
O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce. To dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem „kaucja” i z jej kwotą. Mimo że system kaucyjny działa od trzech miesięcy, na sklepowych półkach wciąż dominują napoje w opakowaniach bez znaku kaucji.
Od 1 stycznia 2026 r. wchodzi jednak w zmiana, która powinna zwiększyć obecność opakowań kaucyjnych w sklepach. Wraz z końcem 2025 r. skończył się trzymiesięczny okres przejściowy, który pozwalał producentom działającym w systemie kaucyjnym wprowadzać na rynek napoje w starych, niekaucyjnych opakowaniach. Okres ten (trwający od października do grudnia 2025 r.) miał pozwolić producentom rozdystrybuować stare butelki i puszki.
„Zgodnie z zasadami producenci napojów, którzy przystąpili do systemu kaucyjnego, będą po 1 stycznia 2026 wprowadzać na rynek już tylko napoje w opakowaniach ze znakiem kaucji. Co ważne, nadal jednak możliwe jest sprzedawanie wyprodukowanych wcześniej produktów w opakowaniach bez znaku kaucji, do wyczerpania ich zapasów” – pisał w grudniu ub.r. resort klimatu i środowiska.
Zmiana obejmuje zatem głównie producentów, a nie konsumentów. Kupujący mogą jednak spodziewać się stopniowo rosnącej liczby opakowań kaucyjnych w sklepach, a tym samym powinni zwracać większą uwagę, czy butelka lub puszka, w której napój kupili, ma logo systemu kaucyjnego i można ją zwrócić, odzyskując kaucję.
– Kończymy okres przejściowy. Z perspektywy klienta (w 2026 r. – PAP) zmieni się tylko jedno – tych opakowań (kaucyjnych – PAP) będzie coraz więcej. Spodziewamy się, że w pierwszym kwartale znowu nastąpi intensyfikacja ilości opakowań – mówiła wiceminister klimatu i środowiska Anita Sowińska podczas konferencji prasowej pod koniec grudnia 2025 r.
Niezależnie od okresu przejściowego przepisy wciąż dają jednak producentom napojów możliwość zdecydowania, że nie przystąpią do systemu kaucyjnego, godząc się na płacenie tzw. opłaty produktowej, czyli de facto kary za niezrealizowanie minimalnych poziomów selektywnej zbiórki. Od 1 stycznia br. opłata ta wzrasta, co ma zachęcić tych producentów do dołączenia do systemu kaucji.
W 2026 r. firmy wprowadzające na rynek napoje muszą wykazać osiągnięcie 77 proc. poziomu zbiórki pustych butelek i puszek w ramach systemu kaucyjnego, a jeśli tego nie zrobią, zapłacą 1 zł opłaty produktowej za każdy brakujący kilogram opakowań. Dla producentów, którzy nie podpiszą umowy z operatorem, stawka będzie potrójna i wyniesie 3 zł za kilogram.
Zdaniem Sowińskiej, na dołączenie do systemu zbiórki będzie decydować się coraz więcej producentów, ponieważ będzie to dla nich bardziej opłacalne niż uiszczanie karnych opłat. Wciąż jednak w 2026 r. w sklepach będą dostępne opakowania bez znaku kaucji.
Z przedstawionych pod koniec grudnia ub.r. przez resort klimatu i środowiska danych wynika, że w listopadzie 2025 r. do obrotu trafiło 60 mln opakowań ze znakiem kaucji, a od października do listopada klienci oddali pół miliona takich opakowań, odzyskując kaucję.
Kaucja powinna być pobierana od każdego wprowadzonego na rynek napoju w opakowaniu objętym systemem. Zwrot kaucji użytkownikowi końcowemu następuje również za pomocą systemu, bez konieczności okazywania paragonu nabycia napoju. Oddawane opakowania powinny być puste, nie mogą być zgniecione i muszą mieć czytelny kod kreskowy na etykiecie oraz logo systemu kaucyjnego. Kaucja jest osobną pozycją na paragonie.
Butelki plastikowe i puszki bez znaku systemu kaucyjnego należy wyrzucać do żółtego pojemnika na odpady.
System kaucyjny ma zachęcić konsumentów do zwrotu opakowań. Jego głównym celem jest podniesienie poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach i osiągnięcie unijnych progów recyklingu. Zgodnie z nimi w latach 2025-2028 poziom selektywnej zbiórki odpadów ma sięgnąć 77 proc. w przypadku butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (o pojemności do 3 l), metalowych puszek (o pojemności do 1 l) oraz butelek szklanych wielokrotnego użytku (o pojemności do 1,5 l). Od 2029 r. próg ten wzrośnie do 90 proc.
Jak wskazywali wcześniej przedstawiciele resortu klimatu, dotychczasowym sposobem zbiórki opakowań (wrzucenie do żółtego pojemnika lub worka) udawało się w Polsce zebrać maksymalnie ok. 45 proc. wprowadzonych na rynek butelek PET. System kaucyjny ma pozwolić osiągnąć w Polsce ich zbiórkę na poziomie przekraczającym 90 proc. (PAP)
bpk/ malk/